Có một giai đoạn trong sự nghiệp mà người làm nhân sự không còn bận tâm nhiều đến việc mình biết thêm bao nhiêu kỹ năng mới, mà bắt đầu tự hỏi mình đã chọn gì, đã bỏ qua điều gì, và nếu quay lại thì có đi con đường khác hay không. Tôi đã làm HR đủ lâu để nhìn lại những chu kỳ lặp lại của nghề này, từ hào hứng ban đầu, va vấp thực tế, đến những lần tự điều chỉnh và chấp nhận. Và nếu phải nói điều tiếc nuối lớn nhất, thì không phải là tôi chưa học đủ, chưa giỏi đủ, mà là có những lựa chọn đã định hình cả một chặng đường dài phía sau.
Ngày mới vào nghề, tôi giống như rất nhiều HR khác, tin rằng chỉ cần chăm chỉ học hỏi, tích lũy kỹ năng, hiểu luật, giỏi tuyển dụng, vững đào tạo, thì tự nhiên sẽ đi lên. Tôi lao vào học mọi thứ, từ C&B, tuyển dụng, xây dựng quy trình, đến văn hóa doanh nghiệp. Mỗi kỹ năng mới đều mang lại cảm giác tiến bộ rõ rệt. Tôi từng có một cuốn sổ nhỏ, ghi lại những thứ mình học được mỗi tuần, và cảm thấy yên tâm khi thấy danh sách đó ngày một dài ra. Nhưng sau vài năm, tôi nhận ra kỹ năng chỉ là công cụ, còn hướng đi mới là thứ quyết định mình sẽ dùng những công cụ đó vào việc gì.
Sai lầm đầu tiên của tôi là chọn môi trường vì sự an toàn. Tôi từng ở lại một công ty lâu hơn mức cần thiết chỉ vì mọi thứ ổn định. Quy trình quen thuộc, con người quen thuộc, công việc không quá áp lực. Tôi được tin tưởng, được giao việc, được đánh giá tốt. Nhưng chính sự ổn định đó khiến tôi không phát triển theo chiều sâu. Có một lần, công ty có cơ hội tái cấu trúc, nhiều người chọn rời đi để tìm môi trường mới, còn tôi chọn ở lại vì nghĩ rằng mình có vị trí vững. Ba năm sau, khi buộc phải thay đổi, tôi nhận ra mình đã chậm hơn thị trường. Những thứ như HR analytics, tư duy data-driven, hay cách vận hành HRBP trong doanh nghiệp tăng trưởng nhanh đều trở nên xa lạ. Kỹ năng vẫn có thể học lại, nhưng thời gian và trải nghiệm thì không thể quay lại. Sai lầm thứ hai là chọn vai trò theo tên gọi, không phải theo bản chất công việc. Có thời điểm tôi rất muốn trở thành HRBP vì nghĩ đó là vị trí có ảnh hưởng, có tiếng nói. Tôi đã từng từ chối một vị trí HR Generalist ở một công ty đang tăng trưởng rất nhanh chỉ để nhận một title HRBP ở một doanh nghiệp lớn nhưng vận hành cũ. Khi bước vào, tôi mới hiểu rằng không phải cứ có danh xưng là có quyền lực. Tôi tham gia họp, nhưng không có quyền quyết định. Tôi được hỏi ý kiến, nhưng ý kiến đó không thực sự ảnh hưởng đến chiến lược. Phần lớn thời gian tôi vẫn làm những công việc vận hành, chỉ là gắn thêm cái tên khác. Lúc đó tôi nhận ra, đáng lẽ mình nên chọn môi trường phù hợp với vai trò, thay vì chọn vai trò rồi cố thích nghi với môi trường.
Sai lầm thứ ba là chọn làm hài lòng người khác thay vì giữ quan điểm nghề nghiệp. HR là nghề đứng giữa, dễ bị kéo về nhiều phía. Có một tình huống tôi nhớ rất rõ: một quản lý yêu cầu sa thải một nhân sự với lý do không rõ ràng, chỉ vì không hợp tính. Tôi biết điều đó không đúng, nhưng tôi đã chọn cách xử lý mềm, kéo dài, thỏa hiệp, thay vì phản biện rõ ràng ngay từ đầu. Kết quả là câu chuyện kéo dài nhiều tháng, gây mệt mỏi cho cả ba bên. Sau này, khi nhân sự đó nghỉ việc, tôi vẫn cảm thấy mình đã không làm đúng vai trò của một HR. Giá như tôi dám đứng thẳng quan điểm từ đầu, có thể mọi thứ đã khác.
Sai lầm thứ tư là chọn làm nhiều hơn cần thiết nhưng không chọn đúng trọng tâm. Có thời gian tôi ôm rất nhiều việc, từ tuyển dụng, đào tạo, xây dựng KPI, đến tổ chức sự kiện nội bộ. Lịch làm việc luôn kín, cảm giác lúc nào cũng bận. Nhưng khi nhìn lại kết quả, tôi thấy mình chỉ đang xử lý công việc, không thực sự tạo ra giá trị. Có một dự án xây dựng hệ thống đánh giá hiệu suất, tôi dành rất nhiều thời gian để làm biểu mẫu, quy trình chi tiết, nhưng lại không dành đủ thời gian để làm việc với lãnh đạo về mục tiêu kinh doanh. Kết quả là hệ thống đẹp về mặt hình thức nhưng không được sử dụng hiệu quả. Lúc đó tôi mới hiểu, HR không phải là làm cho đủ, mà là làm cho đúng chỗ.
Sai lầm thứ năm là chọn trì hoãn những quyết định khó. Có một lần tôi nhận được lời mời tham gia một startup với vai trò xây dựng hệ thống nhân sự từ đầu. Tôi đã rất phân vân, vì lúc đó tôi đang ở một công ty ổn định, thu nhập tốt. Tôi tự nói với mình rằng để thêm một năm nữa cho chắc. Một năm sau, startup đó phát triển rất nhanh, còn tôi vẫn ở vị trí cũ. Khi họ không còn cần tôi nữa, tôi mới nhận ra cơ hội không chờ đợi sự sẵn sàng của mình. Có những lựa chọn nếu không nắm lấy đúng thời điểm, sẽ không bao giờ quay lại.
Sai lầm thứ sáu là chọn học theo xu hướng thay vì học theo nhu cầu thực tế của bản thân. Có thời điểm tôi chạy theo rất nhiều khóa học, thấy gì mới là đăng ký. Nhưng sau đó lại không áp dụng được bao nhiêu. Tôi nhớ có lần học về phân tích dữ liệu nhân sự, nhưng vì môi trường lúc đó chưa cần, tôi không có cơ hội thực hành, dần dần cũng quên. Trong khi đó, những kỹ năng như tư vấn nội bộ, làm việc với lãnh đạo, xử lý xung đột lại là thứ tôi cần nhất lúc đó thì lại học rất chậm. Nếu chọn lại, tôi sẽ học ít hơn, nhưng đúng thứ mình cần hơn.
Sai lầm thứ bảy là chọn im lặng khi đáng lẽ nên lên tiếng. HR thường được kỳ vọng là người giữ cân bằng, nên nhiều khi tôi chọn cách quan sát thay vì can thiệp. Nhưng có những tình huống, sự im lặng lại là một lựa chọn sai. Tôi từng chứng kiến một chính sách không công bằng được áp dụng, và vì không muốn trở thành người gây tranh cãi, tôi đã không phản biện đủ mạnh. Sau đó, chính sách đó gây ra sự bất mãn kéo dài trong đội ngũ. Khi nhìn lại, tôi hiểu rằng im lặng cũng là một dạng lựa chọn, và đôi khi là lựa chọn gây hậu quả nhiều nhất.
Sai lầm thứ tám là chọn đánh giá bản thân qua sự công nhận bên ngoài. Có thời gian tôi rất quan tâm đến việc mình có được đánh giá cao không, có được khen không, có được tăng lương không. Những điều đó không sai, nhưng khi nó trở thành thước đo chính, tôi bắt đầu đưa ra những lựa chọn để làm hài lòng người khác thay vì phát triển bản thân. Tôi nhận những việc dễ thấy, dễ ghi nhận, thay vì những việc khó nhưng có giá trị dài hạn. Đến khi nhìn lại, tôi thấy mình đã bỏ qua nhiều cơ hội để trưởng thành thực sự.
Điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là có những ngã rẽ mình đã không nhận ra vào thời điểm đó. Một lần tôi được mời tham gia xây dựng hệ thống HR cho một công ty sản xuất, nhưng tôi từ chối vì nghĩ mình không hợp ngành. Sau này, khi có cơ hội làm việc với các doanh nghiệp sản xuất, tôi mới thấy đó là một trải nghiệm rất giá trị mà mình đã bỏ lỡ. Một lần khác, tôi có cơ hội làm việc trực tiếp với một CEO rất giỏi, nhưng vì ngại áp lực, tôi đã xin chuyển sang bộ phận khác. Những lựa chọn đó, ở thời điểm đó có vẻ hợp lý, nhưng lại để lại những khoảng trống mà sau này rất khó bù đắp.
Nhưng nói như vậy không có nghĩa là tôi phủ nhận giá trị của kỹ năng. Kỹ năng vẫn rất quan trọng, nhưng nó giống như việc bạn có một bộ công cụ đầy đủ. Nếu bạn đi sai hướng, thì dù có công cụ tốt đến đâu, bạn vẫn không xây được thứ mình muốn. Ngược lại, nếu chọn đúng hướng, bạn có thể học kỹ năng trên đường đi. Và điều quan trọng hơn là bạn hiểu mình đang xây cái gì.
Sau nhiều năm, tôi học được cách nhìn nghề HR không chỉ là một tập hợp kỹ năng, mà là một chuỗi lựa chọn liên tục. Chọn ngành nhân sự hay chuyển sang hướng khác. Chọn làm chuyên sâu một mảng hay phát triển đa năng. Chọn doanh nghiệp lớn để học hệ thống hay doanh nghiệp nhỏ để va chạm thực tế. Chọn làm người vận hành giỏi hay trở thành người đồng hành chiến lược. Chọn im lặng hay lên tiếng. Chọn an toàn hay thử thách.
Nếu có thể quay lại, có lẽ tôi vẫn sẽ mắc một số sai lầm, vì đó là cách mình trưởng thành. Nhưng tôi sẽ chú ý hơn đến các lựa chọn, thay vì chỉ chăm chăm vào việc mình cần học gì tiếp theo. Tôi sẽ hỏi nhiều hơn về môi trường trước khi nhận việc, hiểu rõ vai trò thực chất thay vì bị hấp dẫn bởi tên gọi, và quan trọng nhất là giữ vững quan điểm nghề nghiệp ngay từ đầu. Tôi cũng sẽ dám thử sớm hơn, chấp nhận rủi ro sớm hơn, và không chờ đến khi cảm thấy hoàn toàn sẵn sàng.
Làm HR lâu năm, điều còn lại không chỉ là kiến thức hay kinh nghiệm, mà là cách mình nhìn lại hành trình của chính mình. Những điều tiếc nuối không phải để dằn vặt, mà để hiểu rõ hơn về giá trị của lựa chọn. Và nếu phải gửi một lời cho những người đang ở giai đoạn đầu của nghề, thì đó không phải là hãy học thêm kỹ năng, mà là hãy chọn thật kỹ con đường mình đi, và đủ dũng cảm để điều chỉnh khi nhận ra mình đã chọn sai. Vì kỹ năng có thể bù đắp, nhưng lựa chọn thì luôn để lại dấu vết rất dài, và chính những dấu vết đó sẽ kể câu chuyện nghề nghiệp của bạn sau nhiều năm nhìn lại.
